Dự án ma là gì? 5 cửa tra cứu trong 10 phút 2026

Tóm tắt nhanh: Dự án ma là dự án không có thật, hoặc chưa đủ điều kiện mà vẫn được rao bán. Bạn tự kiểm được trong 10 phút qua 5 cửa tra cứu công khai. Dấu hiệu rõ nhất: bên bán thu cọc quá 5% giá bán, mức trần của Luật Kinh doanh bất động sản.

Ngày 15/8/2026, khi soạn bài này, chúng tôi mở lần lượt mười kết quả xếp hạng cao nhất cho từ khoá “dự án ma”. Chín trong số đó liệt kê dấu hiệu. Có bài liệt kê năm dấu hiệu, có bài bảy.

Vấn đề là các dấu hiệu ấy đều mô tả cảm giác chứ không mô tả thao tác. “Pháp lý không rõ ràng” là một cảm giác. “Chủ đầu tư không có tên tuổi” cũng là một cảm giác. Bạn không làm gì được với chúng khi đang ngồi trong phòng mở bán và có người giục ký.

Ba điều chúng tôi không tìm thấy ở bất kỳ bài nào trong nhóm đầu:

• Không bài nào cho tên miền tra cứu cụ thể. Bài hạng nhất chỉ nhắc chung “cổng thông tin quy hoạch địa phương”. Bài hạng ba chỉ nhắc “Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp” mà không kèm địa chỉ.
• Không bài nào nêu số hiệu văn bản kèm điều khoản. Bài hạng nhất không dẫn số hiệu luật nào. Bài của một luật sư, hiện đứng hạng bốn, vẫn dẫn Điều 55 và Điều 56 Luật Kinh doanh bất động sản 2014 như luật đang áp dụng. Luật đó đã bị thay từ ngày 01/8/2024.
• Không bài nào nêu hai con số quyết định: trần đặt cọc 5% và thời hạn trả lời 15 ngày.

Bài này đi theo hướng ngược lại. Chúng tôi bỏ phần cảm giác, giữ lại năm cửa tra cứu công khai mà bất kỳ ai cũng mở được bằng điện thoại, và ghi rõ cửa nào đang chạy, cửa nào không, đo ngày 15/8/2026.

Dự án ma là gì, và vì sao gọi bằng cái tên đó?

“Dự án ma” là cách gọi dân gian, không phải thuật ngữ pháp lý. Không có văn bản nào định nghĩa cụm từ này. Vì vậy trước khi tra cứu, cần tách nó thành hai nhóm rất khác nhau về mức rủi ro.

Nhóm một: dự án không tồn tại. Không có quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư, không có quyết định giao đất, không có quy hoạch chi tiết được duyệt. Thứ tồn tại chỉ là một tấm bản đồ tự vẽ, vài cọc mốc cắm trên đất nông nghiệp, và một cái tên nghe như tên dự án thật.

Nhóm hai: dự án có thật nhưng chưa đủ điều kiện bán. Đất có, chủ trương có, nhưng chủ đầu tư chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính về đất đai, chưa có văn bản của cơ quan quản lý cấp tỉnh xác nhận nhà ở đủ điều kiện được bán, hoặc chưa nghiệm thu hạ tầng. Người bán vẫn thu tiền.

Nhóm hai nguy hiểm ở chỗ nó có giấy tờ thật để đưa bạn xem. Chỉ là những giấy tờ đó không phải giấy tờ cho phép bán.

Luật gọi cả hai nhóm bằng một tên chung. Điều 8 Luật Kinh doanh bất động sản 2023, tức Luật số 29/2023/QH15, liệt kê các hành vi bị nghiêm cấm. Bốn hành vi trong đó mô tả gần như trọn vẹn cách một dự án ma vận hành:

• Kinh doanh bất động sản không đủ điều kiện theo quy định của Luật này.
• Giả mạo tài liệu, cố ý làm sai lệch thông tin về bất động sản, dự án bất động sản đưa vào kinh doanh.
• Không công khai thông tin về bất động sản, dự án bất động sản đưa vào kinh doanh.
• Gian lận, lừa dối, lừa đảo trong kinh doanh bất động sản.

Luật số 29/2023/QH15 ban hành ngày 28/11/2023. Điều 82 của luật ghi mốc hiệu lực 01/01/2025, sau đó Luật số 43/2024/QH15 ngày 29/6/2024 kéo mốc lên sớm, thành 01/8/2024. Toàn văn được đăng tại Công báo số 43 và 44 ngày 08/01/2024, và chúng tôi bóc trực tiếp từ bản đó ngày 15/8/2026.

Nếu bài hướng dẫn bạn đang đọc ở đâu đó vẫn dẫn Luật Kinh doanh bất động sản 2014 mà không kèm chữ “đã hết hiệu lực”, bài đó đã lỗi thời ít nhất hai năm.

Cửa nào tra được trong 10 phút, cửa nào không?

Đây là phần chúng tôi tự đo, ngày 15/8/2026, bằng hai cách: hỏi ba máy chủ tên miền công cộng độc lập, và gọi thẳng từng địa chỉ có bám chuyển hướng.

Cửa tra cứu	Địa chỉ	Trạng thái đo 15/8/2026
Đăng ký doanh nghiệp	dichvuthongtin.dkkd.gov.vn	Mở được, tra miễn phí.
Mã số thuế	tracuunnt.gdt.gov.vn	Mở được.
Dịch vụ công quốc gia	dichvucong.gov.vn	Mở được.
Bộ Xây dựng, mục nhà ở	moc.gov.vn	Mở được.
Sở Xây dựng cấp tỉnh	tuỳ tỉnh	Mở được, nội dung không đồng đều.
Hệ thống thông tin nhà ở	bds.moc.gov.vn	Mở được, nhưng đòi đăng nhập.
Cổng công bố toàn quốc	batdongsan.xaydung.gov.vn	Không có bản ghi tên miền.

Hai dòng cuối cần nói rõ, vì đây là chỗ nhiều bài viết đang hướng dẫn sai.

Địa chỉ bds.moc.gov.vn mở được nhưng không dùng được cho người mua. Máy chủ trả về mã 200, rồi chuyển thẳng sang trang đăng nhập. Đây là hệ thống nghiệp vụ, không phải quầy tra cứu cho dân.

Địa chỉ batdongsan.xaydung.gov.vn không phân giải được. Chúng tôi hỏi ba máy chủ tên miền công cộng khác nhau, không máy nào trả về bản ghi. Trong khi đó tên miền cha xaydung.gov.vn thì có, và trỏ về cùng một địa chỉ máy chủ với moc.gov.vn.

Điều này đáng chú ý vì địa chỉ ấy được dẫn là do Nghị định 357/2025/NĐ-CP chỉ định, tại khoản 1 Điều 35. Nghị định này Chính phủ ban hành ngày 31/12/2025, có hiệu lực từ 01/3/2026, quy định về xây dựng và quản lý hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản. Ngày ban hành và mốc hiệu lực đã được Hội đồng nhân dân tỉnh Đồng Nai xác nhận trong bản tin ngày đăng công khai.

Kết luận thực dụng: cổng công bố toàn quốc chưa mở được tại ngày chúng tôi đo. Nên năm cửa bên dưới đều là cửa đang chạy thật, không có cửa nào là lý thuyết.

Chúng tôi ghi lại phép đo này thay vì chỉ liệt kê địa chỉ, vì một địa chỉ chết trong bài hướng dẫn còn tệ hơn không có địa chỉ nào. Nếu sau này cổng toàn quốc lên, chúng tôi sẽ cập nhật mục này và ghi rõ ngày đo lại.

Cửa 1: chủ đầu tư có thật và có được phép bán không?

Đây là cửa nhanh nhất, mất khoảng hai phút, và loại được phần lớn nhóm một.

Điều 9 Luật số 29/2023/QH15 quy định: tổ chức, cá nhân khi kinh doanh bất động sản phải thành lập doanh nghiệp theo pháp luật về doanh nghiệp, hoặc thành lập hợp tác xã, và phải có ngành nghề kinh doanh bất động sản. Đây là điều kiện cứng, không phải khuyến nghị.

Cùng điều đó còn đặt ngưỡng vốn chủ sở hữu. Với dự án quy mô sử dụng đất dưới 20 ha, doanh nghiệp phải có vốn chủ sở hữu không thấp hơn 20% tổng vốn đầu tư. Với dự án từ 20 ha trở lên, mức sàn là 15%.

Cách tra:

• Mở Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, gõ đúng tên pháp nhân ghi trên hợp đồng, không gõ tên thương mại của dự án.
• Đọc bốn trường miễn phí: tình trạng hoạt động, ngày thành lập, người đại diện theo pháp luật, và ngành nghề kinh doanh.
• Đối chiếu ngành nghề. Không có ngành nghề kinh doanh bất động sản trong danh sách thì bên bán không đủ tư cách bán, bất kể họ trưng bản vẽ đẹp đến đâu.
• Nhìn ngày thành lập. Một pháp nhân lập trước buổi mở bán vài tháng, vốn nhỏ, mà đang bán một khu vài chục héc ta, là một mâu thuẫn về số học chứ không phải cảm giác.
• Tra chéo mã số thuế tại trang tra cứu người nộp thuế để xem tình trạng còn hoạt động hay đã ngừng.

Điểm dễ bỏ sót: tên trên hợp đồng và tên trên biển hiệu thường không trùng nhau. Bên bán hay dùng một công ty phân phối, còn hợp đồng lại do một pháp nhân khác ký. Bạn phải tra pháp nhân ký hợp đồng, không tra pháp nhân treo băng rôn.

Nếu bên bán không chịu đưa tên pháp nhân đầy đủ và mã số doanh nghiệp trước khi bạn đặt bút, cửa này đã trả lời xong. Cùng logic đó áp cho mọi hợp đồng mua bán nhà đất, kể cả giao dịch nhà lẻ.

Cửa 2: dự án đã được cơ quan cấp tỉnh trả lời đủ điều kiện bán chưa?

Đây là cửa quan trọng nhất với nhóm hai, và cũng là cửa gần như không bài nào trong nhóm đầu nhắc tới.

Khoản 4 Điều 24 Luật số 29/2023/QH15 đặt ra một nghĩa vụ rất cụ thể. Trước khi bán nhà ở hình thành trong tương lai, chủ đầu tư phải có văn bản thông báo cho cơ quan quản lý nhà nước về kinh doanh bất động sản cấp tỉnh. Nội dung thông báo là nhà ở tại dự án đã đủ điều kiện được bán.

Phần tiếp theo đáng để bạn thuộc. Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được thông báo, cơ quan cấp tỉnh có trách nhiệm kiểm tra điều kiện của nhà ở đưa vào kinh doanh. Sau đó cơ quan này trả lời bằng văn bản cho chủ đầu tư. Trường hợp không đủ điều kiện thì phải nêu rõ lý do.

Thủ tục chi tiết nằm ở Điều 8 Nghị định 96/2024/NĐ-CP, ban hành ngày 24/7/2024, có hiệu lực cùng ngày 01/8/2024 với luật. Hồ sơ kèm thông báo gồm cả biên bản nghiệm thu việc đã hoàn thành xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật.

Nghĩa là tồn tại một tờ giấy cụ thể, do cơ quan nhà nước cấp tỉnh ký, xác nhận dự án đủ điều kiện bán. Câu hỏi của bạn gọn lại thành một câu:

Cho tôi xem văn bản trả lời của cơ quan quản lý nhà nước về kinh doanh bất động sản cấp tỉnh, về việc nhà ở tại dự án này đủ điều kiện được bán. Xin số văn bản và ngày ký.

Cách tự kiểm tra mà không cần hỏi bên bán:

• Mở cổng thông tin của Sở Xây dựng tỉnh, thành phố nơi có dự án. Nhiều địa phương đăng danh sách dự án đủ điều kiện bán nhà ở hình thành trong tương lai theo đợt.
• Mở mục nhà ở và thị trường bất động sản của Bộ Xây dựng, nơi công bố thông tin tổng hợp theo quý.
• Tra thủ tục trên Cổng dịch vụ công quốc gia để biết đúng tên cơ quan tiếp nhận tại địa phương của bạn.
• Gọi trực tiếp Sở Xây dựng và hỏi bằng số văn bản mà bên bán vừa đưa. Một số văn bản giả sẽ lộ ngay ở bước này.

Nếu bên bán trả lời “đang chờ”, “sắp có”, hoặc “cái đó nội bộ không đưa ra ngoài”, bạn đang ở đúng nhóm hai. Trường hợp này rất giống tình huống chủ đầu tư chậm làm giấy tờ cho người mua, mà chúng tôi đã mổ riêng trong bài về sổ hồng chung cư cấp trong bao lâu.

Cửa 3: thửa đất đó đang là gì trên bản đồ quy hoạch?

Điều 11 Luật số 29/2023/QH15 đặt yêu cầu với dự án bất động sản, gồm hai vế rất dễ kiểm. Vế một: dự án phải phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Vế hai: dự án phải phù hợp với quy hoạch được phê duyệt theo pháp luật về xây dựng và pháp luật về quy hoạch đô thị.

Phần lớn dự án nhóm một chết ở đây. Đất đang là đất nông nghiệp, đất trồng cây lâu năm, hoặc đất quy hoạch cây xanh, mà bản vẽ bên bán đưa lại chia thành từng lô đất ở có số thứ tự.

Cách tra:

• Mở cổng thông tin quy hoạch của tỉnh, thành phố nơi có thửa đất. Mỗi địa phương một địa chỉ riêng, và đây là bản có giá trị đối chiếu.
• Đối chiếu ký hiệu loại đất trên bản đồ với ký hiệu ghi trong giấy tờ bên bán đưa. Cách đọc ký hiệu nằm ở bài về đất thổ cư.
• Kiểm tra xem thửa có nằm trong khu vực đã có thông báo thu hồi đất hay không. Dấu hiệu của quy hoạch treo khác hẳn dấu hiệu của một dự án đang được triển khai đúng tiến độ.
• Hỏi bản vẽ quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 đã được phê duyệt. Đây là tài liệu bắt buộc phải công khai, không phải tài liệu nội bộ.

Nếu bên bán nói đất “sắp lên thổ cư”, hãy hiểu đúng bản chất: đó là một thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất chưa xảy ra, có điều kiện riêng, và có thể không bao giờ được duyệt. Giá bạn trả hôm nay là giá đất ở, còn thứ bạn nhận là đất nông nghiệp.

Cửa 4: ai đang đứng tên thửa đất, và đất có đủ điều kiện chuyển nhượng không?

Cửa này mất nhiều hơn 10 phút nếu làm đầy đủ, nhưng bước sàng lọc đầu thì rất nhanh.

Trước hết, hỏi một câu duy nhất: giấy chứng nhận của toàn bộ khu đất đang đứng tên ai. Nếu đứng tên một cá nhân, trong khi bên bán tự giới thiệu là chủ đầu tư dự án, hai thông tin đó không thể cùng đúng.

Các bước tiếp theo:

• Đối chiếu bản gốc giấy chứng nhận, không nhận bản photo. Cách đọc từng mục trên tờ giấy nằm ở bài về giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, còn cách phân biệt phôi thật với phôi giả nằm ở bài về cách kiểm tra sổ đỏ thật giả.
• Nộp phiếu yêu cầu cung cấp thông tin đất đai tại Văn phòng đăng ký đất đai nơi có thửa đất, để biết thửa có đang thế chấp, có bị kê biên, hay có tranh chấp.
• Kiểm tra điều kiện chuyển nhượng. Đất đang tranh chấp thì không đủ điều kiện chuyển nhượng, và chi tiết sáu nơi hỏi được tình trạng thửa đất nằm ở bài về tranh chấp đất đai trước khi mua.
• Rà lịch sử chuyển nhượng của thửa. Một thửa sang tay nhiều lần trong thời gian ngắn là dữ liệu, không phải điềm báo.

Nếu khu đất chưa được tách thửa mà bên bán đã bán theo từng lô có số, bạn nên đọc điều kiện tại bài về thủ tục tách thửa đất trước khi tin vào bản vẽ phân lô. Ranh giới lối vào từng lô cũng là chỗ hay vỡ, và chúng tôi đã viết riêng về lối đi chung trên sổ đỏ.

Cửa 5: thông tin dự án đã được công khai đúng chỗ chưa?

Đây là cửa tinh tế nhất, vì nó không hỏi “dự án có tốt không” mà hỏi “bên bán có làm đúng nghĩa vụ công khai không”.

Điều 6 Luật số 29/2023/QH15 liệt kê những thứ chủ đầu tư phải công khai trước khi đưa bất động sản vào kinh doanh. Với thông tin về dự án, danh sách gồm bốn nhóm:

• Quyết định chủ trương đầu tư, hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư, hoặc chấp thuận đầu tư dự án bất động sản.
• Quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
• Thông tin về quy hoạch chi tiết được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.
• Hợp đồng mẫu được sử dụng để ký kết trong giao dịch kinh doanh bất động sản.

Với nhà ở hình thành trong tương lai, danh sách còn dài hơn. Nó gồm giấy tờ nghiệm thu hoàn thành hạ tầng kỹ thuật, và giấy tờ chứng minh đã nghiệm thu xong phần móng với nhà chung cư. Nó cũng gồm thoả thuận cấp bảo lãnh, và văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về nhà ở đủ điều kiện được bán.

Điều 4 Nghị định 96/2024/NĐ-CP nói rõ công khai ở đâu: trên hệ thống thông tin về nhà ở và thị trường bất động sản và trên trang thông tin điện tử của doanh nghiệp. Thông tin thay đổi thì phải cập nhật trong 05 ngày làm việc.

Cách dùng cửa này:

• Mở trang web chính thức của pháp nhân ký hợp đồng. Nếu không tìm thấy mục công khai thông tin dự án, đó đã là một dữ kiện.
• Đối chiếu bốn nhóm giấy tờ ở trên. Thiếu nhóm nào thì hỏi thẳng nhóm đó, gọi đúng tên văn bản.
• Kiểm tra ngày cập nhật. Một trang công bố lần cuối cách đây hai năm không phản ánh tình trạng hiện tại.
• Nhớ rằng bạn có quyền tiếp cận. Điều 75 của luật ghi rõ tổ chức, cá nhân được tiếp cận, khai thác thông tin được công bố, công khai của hệ thống thông tin về nhà ở và thị trường bất động sản.

Một chi tiết dễ nhầm: bảo lãnh ngân hàng. Điều 26 của luật buộc chủ đầu tư phải được ngân hàng chấp thuận cấp bảo lãnh trước khi bán nhà ở hình thành trong tương lai. Nhưng cùng điều đó cho phép bên mua lựa chọn có hoặc không có bảo lãnh cho nghĩa vụ tài chính của chủ đầu tư đối với mình, và việc từ chối phải được thoả thuận bằng văn bản khi ký hợp đồng. Đừng để ai nói với bạn rằng bỏ bảo lãnh là chuyện thường và không cần ghi giấy.

Dự án đủ điều kiện và dự án ma khác nhau ở đâu?

Bảng dưới đây gom lại bằng thứ kiểm được, không bằng cảm giác.

Điểm đối chiếu	Dự án đủ điều kiện	Dự án ma
Pháp nhân ký hợp đồng	Có ngành nghề bất động sản	Không có, hoặc lệch tên.
Văn bản đủ điều kiện bán	Có số và ngày ký	Hứa, đang chờ, không đưa.
Quy hoạch thửa đất	Khớp bản đồ địa phương	Chỉ khớp bản vẽ bên bán.
Giấy chứng nhận khu đất	Đứng tên chủ đầu tư	Đứng tên cá nhân.
Tiền đặt cọc	Không quá 5% giá bán	Vượt trần, thu nhiều đợt.
Tên hợp đồng	Mua bán, thuê mua	Góp vốn, giữ chỗ, thiện chí.
Công khai thông tin	Có trang công bố	Chỉ có trang bán hàng.
Bảo lãnh ngân hàng	Có thoả thuận cấp bảo lãnh	Không nhắc tới.

Bảng này dùng được ngay tại chỗ. Bạn không cần chấm điểm tổng. Chỉ cần một dòng rơi vào cột phải và bên bán không giải thích được bằng giấy tờ, đó đã là lý do để dừng.

Vì sao con số 5% là mốc đáng nhớ nhất trong bài này?

Vì nó là con số duy nhất trong toàn bộ chủ đề mà bạn kiểm được ngay trên tờ hợp đồng, không cần tra bất kỳ cổng nào.

Khoản 5 Điều 23 Luật số 29/2023/QH15 đặt một mức trần rất cụ thể. Chủ đầu tư dự án bất động sản chỉ được thu tiền đặt cọc không quá 5% giá bán, cho thuê mua nhà ở, công trình xây dựng, phần diện tích sàn xây dựng trong công trình xây dựng. Và chỉ được thu khi nhà ở, công trình xây dựng đã có đủ các điều kiện đưa vào kinh doanh theo quy định của Luật này.

Hai vế, và vế sau mới là vế đắt tiền.

Vế đầu đặt trần: quá 5% là sai. Vế sau đặt điều kiện tiên quyết: chưa đủ điều kiện đưa vào kinh doanh thì không được thu đồng đặt cọc nào, kể cả 1%. Cùng khoản đó còn buộc thoả thuận đặt cọc phải ghi rõ giá bán.

Đây là quy định mới của Luật 2023, Luật 2014 không có. Nên mọi bài viết dựa trên khung cũ đều thiếu vế này.

Cách dùng:

• Lấy số tiền bên bán yêu cầu chia cho giá bán ghi trong thoả thuận. Ra hơn 5% thì dừng.
• Nếu thoả thuận không ghi giá bán, bạn không có mẫu số để chia. Đó chính là lý do luật buộc phải ghi.
• Nếu bên bán chưa xuất trình được văn bản đủ điều kiện bán, con số 5% không còn ý nghĩa, vì họ chưa được phép thu cọc.
• Ghi lại mọi khoản đã chuyển, kể cả khoản gọi là phí giữ chỗ hay phí thiện chí.

Với giao dịch nhà lẻ trên thị trường thứ cấp thì câu chuyện ngược hẳn, và chúng tôi nói kỹ trong bài về hợp đồng đặt cọc mua đất. Ở đó mức cọc thấp lại là rủi ro của bên mua, còn ở đây mức cọc cao là dấu hiệu bên bán đang vượt luật. Cùng một con số, hai hướng ngược nhau, vì hai loại giao dịch khác nhau về bản chất.

Bảy dấu hiệu nhận ra ngay tại buổi mở bán

Phần này giữ lại khuôn quen thuộc, nhưng mỗi dấu hiệu buộc phải gắn với một thao tác kiểm.

• Hợp đồng không mang tên mua bán. Góp vốn, hợp tác đầu tư, giữ chỗ, thiện chí, đăng ký nguyện vọng. Thao tác: hỏi vì sao không dùng hợp đồng mua bán, và ghi lại câu trả lời.
• Thu tiền trước khi đưa văn bản đủ điều kiện bán. Thao tác: hỏi số văn bản và ngày ký, rồi gọi Sở Xây dựng.
• Không cho mang hồ sơ ra khỏi phòng, không cho chụp ảnh. Thao tác: đây là tài liệu phải công khai, nên hỏi địa chỉ trang công bố.
• Giá thấp bất thường so với khu vực, kèm ưu đãi giảm dần theo giờ. Thao tác: hỏi vì sao mức giá đó tồn tại, thay vì tính xem lời bao nhiêu.
• Sức ép thời gian nhân tạo. Chỉ còn ba lô, hết hôm nay là mất suất, đi cùng yêu cầu chuyển khoản ngay trong buổi.
• Người bán từ chối minh bạch về quy hoạch, hoặc đề nghị bạn tự trả chi phí kiểm tra quy hoạch.
• Bản vẽ phân lô đẹp hơn giấy tờ pháp lý. Thao tác: đối chiếu số thửa trên bản vẽ với số thửa trên giấy chứng nhận.

Dấu hiệu thứ tư đáng nói thêm. Trong kho ghi chép của chúng tôi, sai lầm được cảnh báo nhiều nhất không phải là mua nhầm, mà là phản xạ sai khi thấy giá rẻ. Người mua thường lập tức tính xem lời bao nhiêu, thay vì hỏi vì sao mức giá đó tồn tại. Cách định giá nhà đất đúng luôn bắt đầu bằng câu hỏi thứ hai.

Loại hợp đồng nào cho thấy bạn đang mua thứ chưa được phép bán?

Tên hợp đồng là một trong những tín hiệu rẻ nhất và chính xác nhất, vì bên bán buộc phải chọn tên trước khi bạn ký.

Khi một dự án đủ điều kiện bán, không có lý do gì để tránh dùng hợp đồng mua bán hoặc hợp đồng thuê mua. Việc đổi sang tên khác gần như luôn có nguyên nhân, và nguyên nhân đó thường nằm ở chỗ tài sản chưa được phép bán.

Các dạng hay gặp:

• Hợp đồng góp vốn, hợp tác đầu tư. Danh nghĩa là cùng làm ăn, thực chất là trả tiền mua. Khi vỡ, bạn ở vị thế nhà đầu tư chịu rủi ro, không phải người mua được luật bảo vệ.
• Phiếu giữ chỗ, phiếu đăng ký nguyện vọng. Thường không có giá bán, nên không có mẫu số để soi trần 5%.
• Hợp đồng đặt cọc ký với một pháp nhân khác pháp nhân chủ đầu tư. Luật không cho chủ đầu tư uỷ quyền cho tổ chức, cá nhân khác ký hợp đồng đặt cọc.
• Vi bằng do thừa phát lại lập. Rất nhiều người hiểu nhầm đây là công chứng. Không phải, và chúng tôi giải thích đầy đủ trong bài vi bằng không thay được công chứng.
• Giấy viết tay giữa hai cá nhân. Rủi ro và hướng xử lý nằm ở bài về mua nhà giấy tay.

Với nhà ở và công trình mà một bên là cá nhân, giao dịch phải được công chứng hoặc chứng thực. Quy trình và chi phí nằm ở bài về công chứng hợp đồng nhà đất. Ai nói với bạn rằng công chứng làm sau cũng được, người đó đang mô tả một giao dịch chưa hoàn chỉnh.

Chúng tôi dừng giao dịch ở tín hiệu thứ mấy?

Đây là phần rút từ ghi chép nội bộ của đội ngũ MREAL. Cần nói rõ giới hạn trước: kho tình huống của chúng tôi là giao dịch nhà lẻ trên thị trường thứ cấp, không phải mua dự án của chủ đầu tư. Chúng tôi chưa xử lý một vụ dự án ma nào từ đầu tới cuối. Nhưng bộ quy tắc lọc rủi ro thì áp được sang, vì nó đo hành vi con người chứ không đo loại tài sản.

Chúng tôi dùng một bảng tín hiệu hành vi rất đơn giản, bốn cột: nguồn tin, tín hiệu quan sát được, phân loại, mức độ. Ngưỡng dừng là từ ba tín hiệu mức Cao trở lên cùng hướng thì dừng giao dịch, không thương lượng thêm.

Hai dòng thật trong bảng đó trùng gần như nguyên vẹn với cách một dự án ma vận hành:

• Bên bán từ chối hoàn cọc nếu phát hiện quy hoạch. Phân loại: né tránh minh bạch. Mức độ: Cao.
• Bên bán đề nghị người mua tự trả chi phí kiểm tra quy hoạch. Phân loại: đề xuất ngược. Mức độ: Rất cao.

Dòng thứ hai đáng sợ hơn dòng thứ nhất, vì nó đảo ngược trách nhiệm. Người có nghĩa vụ công khai lại đang đòi người mua trả tiền để tự đi tìm thông tin lẽ ra phải được công khai.

Chúng tôi còn dùng một bộ lọc năm tầng cho mọi thương vụ: quy hoạch, pháp lý, hành vi người bán, người đứng cạnh bạn, và đường ra. Ghi chép của chúng tôi nói rõ tầng một và tầng ba bị bỏ qua nhiều nhất, và cũng gây thiệt hại lớn nhất. Tầng ba là hành vi người bán. Tầng bốn, người đứng cạnh, hỏi một câu khó chịu: người đang tìm sản phẩm cho bạn đứng về phía ai khi họ đã nhìn thấy dấu hiệu đỏ.

Bốn bước chúng tôi luôn làm trước, không có ngoại lệ:

• Đối chiếu bản gốc giấy chứng nhận, không làm việc trên bản photo.
• Tra quy hoạch chi tiết 1/500 tại cơ quan nhà nước, không nhận bản do bên bán in ra.
• Xác minh tình trạng thế chấp tại Văn phòng đăng ký đất đai.
• Rà lịch sử chuyển nhượng của thửa đất.

Và một thói quen nhỏ nhưng đã cứu chúng tôi nhiều lần: mỗi lần nộp hồ sơ cho cơ quan nhà nước, luôn giữ lại biên bản tiếp nhận hồ sơ và phiếu hẹn trả kết quả. Hai tờ giấy đó chứng minh bạn đã đi hỏi, đã hỏi vào ngày nào, và cơ quan nào đã nhận. Khi có tranh chấp, chúng là thứ duy nhất nói thay bạn.

Đã lỡ chuyển tiền rồi thì làm gì tiếp theo?

Trước hết, đừng chuyển thêm. Rất nhiều người mất phần lớn số tiền ở các đợt sau, sau khi đã nghi ngờ ở đợt đầu.

Sau đó, làm ba việc theo đúng thứ tự:

• Gom bằng chứng. Mọi hợp đồng, phiếu thu, sao kê chuyển khoản, tin nhắn, ảnh chụp tài liệu bên bán từng đưa, tên và số điện thoại người tiếp bạn.
• Gửi văn bản yêu cầu bên bán cung cấp hồ sơ pháp lý, ghi rõ tên từng văn bản theo Điều 6 của luật, và giữ bằng chứng đã gửi.
• Tham vấn luật sư trước khi chọn hướng đi. Có nhiều hướng, và chọn sai hướng đầu tiên sẽ tốn thời gian.

Về hướng đi, cần phân biệt hai loại việc rất khác nhau.

Tranh chấp dân sự là khi bên bán có thật, tài sản có thật, nhưng hai bên bất đồng về nghĩa vụ. Đây là chuyện khởi kiện tại toà án.

Dấu hiệu hình sự là khi bên bán dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015, số 100/2015/QH13, được sửa đổi bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14. Theo giải thích công khai của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, khung thấp nhất áp dụng khi tài sản bị chiếm đoạt từ 2 triệu đồng trở lên. Khung cao nhất áp dụng khi tài sản bị chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên, với mức phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân.

Việc xác định một hành vi có cấu thành tội phạm hay không thuộc thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng. Bài viết này không thay thế kết luận đó, và chúng tôi không đưa ra nhận định về bất kỳ vụ việc cụ thể nào.

Một điều thực tế nên biết trước: lấy lại tiền là việc dài. Chi phí và thời gian của các thủ tục liên quan tới nhà đất thường bị đánh giá thấp, và bạn có thể xem thử quy mô qua bài về chi phí sang tên sổ đỏ hoặc lệ phí trước bạ nhà đất. Đó mới là các thủ tục bình thường.

Quy trình 10 phút, in ra mang theo

Thứ tự dưới đây được sắp theo chi phí thời gian tăng dần, và theo khả năng loại bỏ sớm.

• Phút 1 tới 2. Hỏi tên pháp nhân sẽ ký hợp đồng và mã số doanh nghiệp. Tra trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Đọc ngành nghề và tình trạng hoạt động.
• Phút 3 tới 4. Hỏi số và ngày ký của văn bản cơ quan cấp tỉnh trả lời nhà ở đủ điều kiện được bán. Không có số văn bản thì dừng ở đây.
• Phút 5 tới 6. Mở cổng quy hoạch của địa phương, tra loại đất của thửa. So với bản vẽ bên bán đưa.
• Phút 7 tới 8. Hỏi giấy chứng nhận của khu đất đang đứng tên ai. Yêu cầu xem bản gốc.
• Phút 9. Đọc tên hợp đồng. Không phải mua bán hoặc thuê mua thì hỏi lý do.
• Phút 10. Lấy số tiền phải nộp chia cho giá bán ghi trong thoả thuận. Vượt 5% thì dừng.

Mười phút này không chứng minh được một dự án là tốt. Nó chỉ loại được phần lớn dự án không nên bước tiếp. Đó là toàn bộ mục tiêu.

Nếu bạn đang cân nhắc một căn hộ thay vì đất nền, hai bài liên quan là chung cư mini và mật độ xây dựng. Còn nếu bạn định dùng đòn bẩy, ngân hàng cũng sẽ thẩm định pháp lý dự án trước khi giải ngân, nên bài về vay mua nhà và bài về mua nhà trả góp có thể tiết kiệm cho bạn một vòng đi lại.

Xem nhanh ý chính của bài trong video ngắn trên kênh YouTube của MREAL.

Câu hỏi thường gặp

Dự án ma có phải là thuật ngữ pháp lý không? Không. Đây là cách gọi dân gian, không văn bản nào định nghĩa. Luật xử lý bằng các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 8 Luật Kinh doanh bất động sản 2023, số 29/2023/QH15, hiệu lực từ 01/8/2024.

Chủ đầu tư được thu tối đa bao nhiêu tiền đặt cọc? Không quá 5% giá bán, theo khoản 5 Điều 23 Luật số 29/2023/QH15, và chỉ được thu khi nhà ở, công trình xây dựng đã có đủ điều kiện đưa vào kinh doanh. Thoả thuận đặt cọc phải ghi rõ giá bán.

Làm sao biết dự án đã đủ điều kiện bán nhà ở hình thành trong tương lai? Phải có văn bản trả lời của cơ quan quản lý nhà nước về kinh doanh bất động sản cấp tỉnh, theo khoản 4 Điều 24 Luật số 29/2023/QH15. Cơ quan này có 15 ngày để kiểm tra và trả lời bằng văn bản.

Tra chủ đầu tư ở đâu và có mất phí không? Tra tại Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, địa chỉ dichvuthongtin.dkkd.gov.vn. Nhóm thông tin cơ bản là miễn phí, gồm tình trạng hoạt động, ngày thành lập, người đại diện theo pháp luật và ngành nghề kinh doanh.

Website chính thức công bố thông tin nhà ở toàn quốc là gì? Địa chỉ được dẫn theo khoản 1 Điều 35 Nghị định 357/2025/NĐ-CP, hiệu lực từ 01/3/2026. Khi chúng tôi đo ngày 15/8/2026, tên miền đó chưa phân giải được, còn bds.moc.gov.vn thì đòi đăng nhập.

Hợp đồng góp vốn có phải dấu hiệu của dự án ma không? Không phải lúc nào cũng vậy, nhưng luôn đáng hỏi. Khi dự án đủ điều kiện bán, không có lý do gì để tránh dùng hợp đồng mua bán hoặc thuê mua. Hãy hỏi thẳng lý do và ghi lại câu trả lời.

---

Một lưu ý trước khi bạn xuống tiền

Nội dung trên là chia sẻ kinh nghiệm và tổng hợp quy định, không thay thế tư vấn pháp lý. Mỗi dự án có tình tiết riêng, và cách áp dụng ở mỗi địa phương có thể khác nhau.

Với các vấn đề phức tạp như tranh chấp, thừa kế, khởi kiện hay dấu hiệu lừa đảo, bạn nên tham vấn luật sư. Đồng thời kiểm tra thông tin trực tiếp tại Văn phòng đăng ký đất đai nơi có thửa đất, và tại Sở Xây dựng nơi có dự án. Chúng tôi giúp bạn biết cần hỏi gì; phần trả lời có giá trị pháp lý thuộc về cơ quan có thẩm quyền.

Chúng tôi không nêu tên bất kỳ dự án, doanh nghiệp hay cá nhân nào trong bài này, và cũng không dẫn vụ việc cụ thể nào. Chúng tôi cũng không nêu tỷ lệ người mua gặp rủi ro hay tổng số tiền bị chiếm đoạt trên thị trường, vì không có nguồn chính thức công bố được, và một con số không nguồn thì không giúp bạn quyết định điều gì.

Nếu bạn đang cân nhắc một dự án cụ thể và thấy có điểm chưa yên tâm, nhắn Zalo 0901 287 238. Chuẩn bị sẵn ba thông tin sẽ giúp trao đổi nhanh hơn: dự án ở đâu và bạn định mua sản phẩm gì · tên pháp nhân ghi trên hợp đồng · bạn đang ở bước nào (mới nghe giới thiệu, chuẩn bị giữ chỗ, hay đã chuyển tiền).

Phần lớn kiến thức nền tảng chúng tôi chia sẻ miễn phí trên blog MREAL, bạn không cần liên hệ ai cả. Và bạn đừng gửi ảnh giấy tờ tuỳ thân cho ai, kể cả chúng tôi.

Nếu bạn mới bắt đầu và chưa nắm các khái niệm nền, hai bài đọc trước nên là bất động sản là gì và phân biệt sổ đỏ với sổ hồng. Khi đã chọn được sản phẩm, bước tiếp theo là thủ tục sang tên sổ đỏ.

---

Về người viết bài này

Bài viết do Nguyễn Trung Ninh (nhà sáng lập), Nguyễn Thị Huyền (nhà đồng sáng lập) và đội ngũ MREAL biên soạn và kiểm chứng.

MREAL kế thừa từ các công ty môi giới và đầu tư bất động sản của những người sáng lập, sau hơn 15 năm hoạt động trên thị trường Việt Nam với hơn 100 giao dịch mua bán. Những người sáng lập đã đi qua gần như tất cả các vị trí trong ngành: môi giới, chủ sàn giao dịch, nhà đầu tư cá nhân, công ty đầu tư và công ty đào tạo. Đã trực tiếp đầu tư tại Nhơn Trạch, Củ Chi, Bắc Giang và Quận 9.

Chi tiết về đội ngũ nằm ở trang giới thiệu MREAL.

Nguyên tắc biên tập: mọi dẫn chiếu pháp luật trong bài đều nêu tên văn bản, số hiệu, điều khoản và mốc hiệu lực, kèm liên kết tới văn bản gốc hoặc bản đăng trên cổng thông tin của cơ quan nhà nước. Chúng tôi không nêu mức phí, án phí hay chi phí cụ thể của thủ tục địa phương. Chúng tôi không nêu tên vụ việc, tên cá nhân, tên doanh nghiệp hay tên dự án cụ thể.

Cách đo trong bài: trạng thái các cửa tra cứu được đo ngày 15/8/2026, bằng cách hỏi ba máy chủ tên miền công cộng độc lập và gọi thẳng từng địa chỉ có bám chuyển hướng. Kết quả có thể thay đổi theo thời gian, nên nếu bạn đo lại và thấy khác, hãy tin phép đo của bạn.

Cập nhật lần cuối: 15/8/2026, đối chiếu với Luật Kinh doanh bất động sản 2023 (Luật số 29/2023/QH15), Luật số 43/2024/QH15, Nghị định 96/2024/NĐ-CP, Nghị định 357/2025/NĐ-CP và Bộ luật Hình sự 2015 (Luật số 100/2015/QH13) sửa đổi bởi Luật số 12/2017/QH14.