Di chúc có hiệu lực khi nào? 5 trường hợp mất hiệu lực 2026

Tóm tắt nhanh: Di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế, tức lúc người lập di chúc chết, theo khoản 1 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015. Khi người lập còn sống, di chúc chưa chuyển tài sản cho ai. Có 5 trường hợp di chúc mất hiệu lực toàn bộ hoặc một phần.

Nhiều gia đình nghĩ rằng ký xong di chúc là tài sản đã thuộc về người được hưởng. Thực tế ngược lại: tới ngày người lập di chúc qua đời, tờ di chúc vẫn chỉ là ý muốn, người lập có thể sửa hoặc hủy bất cứ lúc nào.

Bài này nói về thời điểm di chúc có hiệu lực và những lúc di chúc mất hiệu lực, kể cả khi đã viết đúng mẫu. Cách lập một bản di chúc hợp pháp, người làm chứng, công chứng có ở bài mẫu di chúc viết tay, bài này không lặp lại.

Chúng tôi đọc lại nguyên văn ngày 14/10/2026 từ Bộ luật Dân sự 2015 trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật, bản đăng trên trang văn bản Chính phủ, và Luật Đất đai bản hợp nhất 44/VBHN-VPQH.

Di chúc có hiệu lực từ thời điểm nào?

Khoản 1 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015 viết ngắn gọn: di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế. Khoản 1 Điều 611 giải thích thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết.

• Người lập di chúc chết: di chúc bắt đầu có hiệu lực. Ngày chết ghi trên giấy chứng tử là mốc thường dùng trong hồ sơ.
• Người bị Tòa án tuyên bố là đã chết: tính theo ngày Tòa án xác định. Khoản 1 Điều 611 dẫn sang khoản 2 Điều 71, nơi Tòa án xác định ngày chết của người bị tuyên bố.
• Từ thời điểm đó, người thừa kế có quyền và nghĩa vụ với tài sản. Điều 614 nói rõ quyền, nghĩa vụ tài sản do người chết để lại phát sinh từ thời điểm mở thừa kế.
• Di chúc là ý chí chuyển tài sản sau khi chết. Điều 624 định nghĩa như vậy, nên trước thời điểm chết, di chúc chưa chuyển gì cho ai.

Các trường hợp một người bị tuyên bố là đã chết nằm ở khoản 1 Điều 71, ví dụ sau 03 năm kể từ ngày quyết định tuyên bố mất tích có hiệu lực mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống.

Lập di chúc xong, khi người lập còn sống thì di chúc có giá trị gì?

Khi người lập di chúc còn sống, tài sản vẫn là của họ. Họ vẫn được bán, cho, thế chấp như bình thường, và di chúc không cản việc đó.

Khoản 1 Điều 640 cho người lập di chúc sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc đã lập vào bất cứ lúc nào. Người được ghi tên trong di chúc không có quyền gì với tài sản trong thời gian này.

• Người được hưởng chưa đứng tên được trên sổ. Muốn sang tên khi cha mẹ còn sống thì phải là hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất, không phải di chúc.
• Người lập bán tài sản thì phần di chúc về tài sản đó mất chỗ dựa. Khoản 3 Điều 643 xử trường hợp này, sẽ nói ở mục dưới.
• Di chúc có thể gửi tổ chức hành nghề công chứng giữ. Khoản 1 Điều 641 cho phép, chi tiết có ở bài mẫu di chúc viết tay.
• Không ai được ép người lập giữ nguyên bản cũ. Người lừa dối, cưỡng ép, ngăn cản việc lập di chúc có thể mất quyền hưởng di sản theo điểm d khoản 1 Điều 621.

Đây là khác biệt cốt lõi giữa di chúc và tặng cho. Tặng cho chuyển tài sản ngay khi làm xong thủ tục; di chúc chỉ chuyển sau khi người lập mất. So sánh hai cách có ở bài bố mẹ cho tặng nhà đất cho con.

Di chúc hợp pháp khác di chúc có hiệu lực ở chỗ nào?

Hai chữ này hay bị dùng lẫn, kể cả trong câu trả lời tự động của Google. Nhưng Bộ luật Dân sự tách chúng ở hai điều khác nhau, và mỗi điều xử một loại lỗi.

Tiêu chí	Di chúc hợp pháp	Di chúc có hiệu lực
Điều luật	Điều 630	Điều 643
Xét ở thời điểm	Khi lập di chúc	Khi mở thừa kế
Câu hỏi đặt ra	Người lập có minh mẫn, tự nguyện; nội dung, hình thức có đúng luật không?	Người được hưởng, tài sản còn không; có bản sau cùng khác không?
Hỏng thì gọi là	Di chúc không hợp pháp	Di chúc không có hiệu lực toàn bộ hoặc một phần
Hậu quả theo Điều 650	Chia theo pháp luật (điểm b khoản 1)	Phần liên quan chia theo pháp luật (khoản 2)

• Hợp pháp là chuyện lúc viết. Điểm a khoản 1 Điều 630 đòi người lập minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép.
• Có hiệu lực là chuyện lúc mất. Một bản di chúc hợp pháp vẫn có thể không có hiệu lực, ví dụ khi người được hưởng đã chết trước.
• Thiếu điều kiện hợp pháp thì cả di chúc hỏng. Điểm b khoản 1 Điều 650 đưa trường hợp di chúc không hợp pháp sang thừa kế theo pháp luật.
• Không có hiệu lực thường chỉ hỏng một phần. Khoản 2 Điều 650 chỉ đưa phần di sản liên quan sang chia theo pháp luật, phần còn lại vẫn theo di chúc.

Theo nhận định của đội ngũ MREAL, tách được hai chữ này giúp gia đình bớt cãi nhau. Phần lớn tranh luận “di chúc này có giá trị không” thực ra là hỏi một phần của di chúc có còn hiệu lực không.

Năm trường hợp di chúc không có hiệu lực

Điều 643 Bộ luật Dân sự liệt kê các trường hợp di chúc không có hiệu lực toàn bộ hoặc một phần. Chúng tôi gom thành năm nhóm để dễ đối chiếu với gia đình mình.

• Người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập. Điểm a khoản 2 Điều 643; nhiều người cùng được hưởng thì chỉ phần của người đó không có hiệu lực.
• Cơ quan, tổ chức được chỉ định không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế. Điểm b khoản 2 Điều 643, ví dụ ngôi chùa hay hội từ thiện đã giải thể.
• Tài sản để lại không còn vào thời điểm mở thừa kế. Khoản 3 Điều 643; nếu chỉ còn một phần thì phần di chúc về phần tài sản còn lại vẫn có hiệu lực.
• Một phần di chúc không hợp pháp. Khoản 4 Điều 643: phần đó không có hiệu lực, nếu không ảnh hưởng tới các phần còn lại.
• Có nhiều bản di chúc cho cùng một tài sản. Khoản 5 Điều 643: chỉ bản sau cùng có hiệu lực.

Ngoài năm nhóm trên, khoản 1 Điều 642 coi như không có di chúc khi bản di chúc bị thất lạc, hư hại tới mức không thể hiện được ý chí người lập và không có bằng chứng nào khác. Khi đó gia đình chia theo pháp luật, như bài chia đất thừa kế không có di chúc.

Khoản 2 và khoản 3 Điều 642 còn một chi tiết ít người biết. Di sản chưa chia mà tìm thấy di chúc thì chia theo di chúc; đã chia rồi mà tìm thấy thì phải chia lại nếu người thừa kế theo di chúc yêu cầu, trong thời hiệu chia di sản.

Người được hưởng chết trước người lập di chúc thì phần đó đi đâu?

Đây là câu hỏi hay gặp nhất ở các gia đình đông con. Ví dụ, cha lập di chúc cho người con cả một mảnh đất, nhưng người con cả mất trước cha vài năm.

Điểm a khoản 2 Điều 643 làm phần di chúc về người con cả không có hiệu lực. Điểm c khoản 2 Điều 650 đưa phần di sản đó sang chia theo pháp luật.

• Phần của người mất trước không tự chuyển cho vợ hay con của họ theo di chúc. Di chúc không có hiệu lực ở phần đó nên phải chia theo pháp luật.
• Khi chia theo pháp luật, cháu có thể hưởng thế vị. Điều 652: con của người để lại di sản chết trước thì cháu hưởng phần mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống.
• Con dâu, con rể không thế vị. Điều 652 chỉ nói cháu, chắt; chi tiết có ở bài thừa kế thế vị.
• Các phần khác của di chúc vẫn giữ. Đoạn cuối khoản 2 Điều 643 chỉ loại phần liên quan tới người đã mất.

Nếu cha biết người con cả đã mất và vẫn muốn mảnh đất về tay các cháu, cách chắc nhất là lập di chúc mới ghi thẳng tên các cháu. Khoản 3 Điều 640 cho thay thế di chúc bằng di chúc mới, và bản trước bị hủy bỏ.

Có nhiều bản di chúc thì bản nào có hiệu lực?

Khoản 5 Điều 643 trả lời: khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản, chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực. Vì vậy, ngày tháng năm lập ghi trên di chúc là chi tiết quyết định.

• Bản mới thay bản cũ cho cùng tài sản. Khoản 3 Điều 640: thay thế bằng di chúc mới thì di chúc trước bị hủy bỏ.
• Bản bổ sung đi cùng bản đã lập. Khoản 2 Điều 640: hai bản có hiệu lực như nhau; phần mâu thuẫn thì chỉ phần bổ sung có hiệu lực.
• Hai bản nói về hai tài sản khác nhau thì cùng sống. Khoản 5 Điều 643 chỉ áp cho nhiều bản đối với một tài sản.
• Nội dung không rõ thì những người thừa kế cùng giải thích. Điều 648 cho họ dựa trên ý nguyện đích thực của người chết; không thống nhất được thì yêu cầu Tòa án.

Một rủi ro dễ thấy: người nhà cầm bản di chúc cũ mà không biết người lập đã gửi bản mới ở tổ chức hành nghề công chứng theo Điều 641. Theo nhận định của đội ngũ MREAL, hỏi kỹ nơi gửi giữ trước khi bàn chia là cách tránh tranh chấp rẻ nhất.

Tài sản trong di chúc đã bán trước khi người lập mất thì sao?

Khoản 3 Điều 643 viết: di chúc không có hiệu lực nếu di sản để lại cho người thừa kế không còn vào thời điểm mở thừa kế. Nếu di sản chỉ còn một phần thì phần di chúc về phần di sản còn lại vẫn có hiệu lực.

• Đất đã bán hết: phần di chúc về mảnh đất đó không có hiệu lực. Người được ghi tên không đòi được người mua.
• Đất đã tách bán một phần: phần còn lại vẫn theo di chúc. Người được hưởng nhận phần chưa bán.
• Di chúc chia theo tỷ lệ tổng tài sản: tính trên giá trị còn lại. Khoản 3 Điều 659 lấy giá trị khối di sản đang còn vào thời điểm phân chia.
• Tiền bán đất nằm trong tài khoản là tài sản khác. Điều 612 tính di sản là tài sản riêng và phần tài sản trong tài sản chung của người chết, nên số tiền đó vẫn là di sản, nhưng không tự động thay chỗ mảnh đất trong di chúc.

Câu cuối là nhận định của đội ngũ MREAL dựa trên chữ của Điều 612 và khoản 3 Điều 643. Gia đình gặp đúng tình huống này nên hỏi luật sư, vì cách hiểu ý chí người lập có thể bị đưa ra Tòa theo Điều 648.

Di chúc có hiệu lực bao lâu, có hết hạn không?

Bộ luật Dân sự không đặt thời hạn hết hiệu lực cho di chúc. Thứ có thời hạn là thời hiệu để những người thừa kế yêu cầu chia, xác nhận quyền, hoặc đòi thực hiện nghĩa vụ, theo Điều 623.

Việc	Thời hiệu kể từ thời điểm mở thừa kế	Căn cứ
Yêu cầu chia di sản là bất động sản	30 năm	Khoản 1 Điều 623
Yêu cầu chia di sản là động sản	10 năm	Khoản 1 Điều 623
Yêu cầu xác nhận quyền thừa kế hoặc bác bỏ quyền của người khác	10 năm	Khoản 2 Điều 623
Yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết	03 năm	Khoản 3 Điều 623

• Hết 30 năm, nhà đất thuộc về người thừa kế đang quản lý. Khoản 1 Điều 623 nói rõ hậu quả này.
• Không ai quản lý thì xét người đang chiếm hữu hoặc Nhà nước. Điểm a, b khoản 1 Điều 623.
• Mốc 10 năm xác nhận quyền ngắn hơn nhiều. Người được hưởng theo di chúc mà để quá lâu dễ gặp tranh chấp khó chứng minh.
• Đất thừa kế để lâu không chia sinh nhiều rủi ro khác. Xem bài đất thừa kế chưa chia.

Di chúc có hiệu lực rồi, gia đình cần làm gì với nhà đất?

Di chúc có hiệu lực mới chỉ là bước đầu. Muốn đứng tên trên sổ, những người thừa kế phải đi qua ba khâu: công bố di chúc, lập văn bản về thừa kế, đăng ký biến động.

• Công bố di chúc. Điều 647: di chúc lưu ở tổ chức hành nghề công chứng thì công chứng viên công bố; người công bố phải sao gửi di chúc tới mọi người có liên quan.
• Ai không nhận thì từ chối trước khi chia. Khoản 3 Điều 620 đòi từ chối trước thời điểm phân chia di sản, cách làm có ở bài văn bản từ chối nhận di sản.
• Lập văn bản về thừa kế có công chứng hoặc chứng thực. Điểm c khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai 2024 yêu cầu như vậy, thủ tục có ở bài khai nhận di sản thừa kế.
• Đăng ký biến động trong 30 ngày. Khoản 3 Điều 133 Luật Đất đai tính hạn từ ngày phân chia xong quyền sử dụng đất là di sản, xem bài đăng ký biến động đất đai.

Nơi nộp hồ sơ đăng ký biến động do tỉnh quy định, tra ở bài thủ tục đất đai theo tỉnh. Trường hợp sổ còn đứng tên người đã mất, các bước có ở bài sang tên sổ đỏ khi người đứng tên đã mất.

Các khoản phí, thuế khi nhận thừa kế nhà đất có ở bài lệ phí trước bạ nhà đất và bài phí công chứng nhà đất.

Ai vẫn được hưởng dù di chúc không ghi tên?

Di chúc có hiệu lực không có nghĩa là chỉ người có tên mới được nhận. Khoản 1 Điều 644 giữ một phần cho một số người thân, kể cả khi di chúc không cho họ gì.

• Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng của người chết. Điểm a khoản 1 Điều 644.
• Con thành niên mà không có khả năng lao động. Điểm b khoản 1 Điều 644.
• Phần được giữ là hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật. Không phải hai phần ba tổng tài sản; cách tính có ở bài mẫu di chúc viết tay.
• Không áp cho người từ chối hoặc không có quyền hưởng. Khoản 2 Điều 644 loại người từ chối theo Điều 620 và người thuộc khoản 1 Điều 621.

Ai thuộc hàng thừa kế thứ nhất có ở bài hàng thừa kế thứ nhất. Gia đình có người thuộc Điều 644 nên tính phần của họ ngay từ đầu, thay vì để tới lúc công chứng mới phát hiện.

Câu hỏi thường gặp

Di chúc có hiệu lực bao lâu?

Di chúc không có hạn hết hiệu lực. Điều 623 Bộ luật Dân sự chỉ đặt thời hiệu yêu cầu chia di sản: 30 năm với bất động sản, 10 năm với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế.

Di chúc viết tay có hiệu lực không?

Có, nếu hợp pháp. Khoản 4 Điều 630 coi di chúc bằng văn bản không công chứng, chứng thực là hợp pháp khi đủ điều kiện ở khoản 1. Hiệu lực vẫn bắt đầu từ thời điểm mở thừa kế; cách viết có ở bài mẫu di chúc viết tay.

Di chúc công chứng có hiệu lực ngay không?

Không. Công chứng chỉ chứng nhận việc lập di chúc theo Luật Công chứng 2024. Di chúc vẫn chỉ có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế theo khoản 1 Điều 643, và người lập vẫn được sửa, hủy. Điều 44 của luật này cho công chứng di chúc không bị giới hạn trong tỉnh có nhà đất, và Luật số 04/2026/QH16 sửa Điều 44 từ 01/01/2027 vẫn giữ ngoại lệ đó.

Di chúc là gì?

Điều 624 Bộ luật Dân sự định nghĩa di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.

Hàng thừa kế là gì?

Hàng thừa kế là thứ tự những người được chia di sản khi chia theo pháp luật, theo Điều 651. Hàng thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.

Lập di chúc khi còn sống thì tài sản đã thuộc về con chưa?

Chưa. Tài sản vẫn của người lập cho tới khi họ chết, và khoản 1 Điều 640 cho họ sửa, hủy di chúc bất cứ lúc nào. Muốn chuyển ngay thì làm hợp đồng tặng cho.

Sang tên tài sản theo di chúc có phải xin chữ ký của anh chị em?

Bộ luật Dân sự không bắt mọi anh chị em ký khi chia theo di chúc. Tuy vậy, người thuộc Điều 644 vẫn có phần, ai muốn từ chối phải lập văn bản theo Điều 620. Hồ sơ cụ thể do tổ chức hành nghề công chứng hướng dẫn theo Luật Công chứng.

Mẫu di chúc thừa kế đất cho con?

Mẫu và các mục bắt buộc theo Điều 631 có ở bài mẫu di chúc viết tay. Ghi rõ thửa đất theo sổ để tránh khoản 3 Điều 643 khi tài sản đổi khác.

Ba việc làm được ngay hôm nay

• Ghi ngày lập trên mọi bản di chúc đang có. Khoản 5 Điều 643 lấy bản sau cùng, nên ngày lập quyết định bản nào sống.
• Đối chiếu tên người được hưởng với người còn sống. Ai đã mất thì phần của họ sẽ chia theo pháp luật; muốn khác thì lập di chúc mới.
• Ghi lại nơi gửi giữ di chúc. Báo cho một người tin cậy biết bản gốc nằm ở đâu để tránh khoản 1 Điều 642.

Về người viết bài này

Bài viết do Nguyễn Trung Ninh (nhà sáng lập), Nguyễn Thị Huyền (nhà đồng sáng lập) và đội ngũ MREAL biên soạn và kiểm chứng. Hơn 15 năm và hơn 100 giao dịch bất động sản thực tế tại thị trường Việt Nam, đi qua năm vị trí trong chuỗi giao dịch: môi giới, chủ sàn, nhà đầu tư cá nhân, công ty đầu tư, công ty đào tạo. Nếu bạn đang giữ một tờ sổ đứng tên người đã mất, xem bài giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và bài cách đọc sổ đỏ.

---

Nội dung trên chỉ để bạn tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý về một bản di chúc hay một khối di sản cụ thể. Việc di chúc có hợp pháp, có hiệu lực tới đâu do công chứng viên, cơ quan có thẩm quyền hoặc Tòa án xem xét theo hồ sơ thật. Di sản đang tranh chấp, có người phản đối di chúc, đang bị kê biên hoặc thừa kế chưa chia thì bạn nên tham vấn luật sư, đồng thời kiểm tra tại Văn phòng đăng ký đất đai nơi có đất.

Căn cứ pháp lý được đọc nguyên văn và kiểm hiệu lực ngày 14/10/2026. Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 (hiệu lực 01/01/2017, Công báo số 1243 đến 1246 ngày 28/12/2015): Điều 71, 611, 612, 614, 620, 621, 623, 624, 630, 640, 641, 642, 643, 644, 647, 648, 650, 651, 652, 659. Luật Đất đai số 31/2024/QH15 theo bản hợp nhất 44/VBHN-VPQH ngày 16/3/2026: điểm c khoản 3 Điều 27, khoản 3 Điều 133. Luật Công chứng số 46/2024/QH15.